Botei en falta ese grito de guerra ó que nos tiña acostumados Miguel Costas en todos e cada un dos concertos da non moi longa pero intensa carreira de Aerolíneas Federales: ¡ESAS PALMAS, COÑO! Botei de menos tamén algunhas cancións dos primeros tempos do grupo, cancións como «Me duele la cabeza» ou a inédita «El rock de Mara», dedicada á perruqueira Mara Costas.

Pero, claro, cada quen ten sempre as súas preferidas e o grupo preparou un concerto de 30 cancións coas que percorreron toda a súa historia. Subiron ó escenario Miguel, Silvino e Luis e abriron a actuación co tema, nunca grabado, que deu nome ó grupo; seguiron con «El león de la Metro» e, deseguido, apareceron en escena Rosa e Coral, acompañadas do guitarrista Pedro Díaz,que quedou sempre nun discreto segundo plano.

 

«Uapa, chururu uapa, pachuri churi upa…» e a partir de aí empezou a miña desesperación e a doutros moitos. Aquelo soaba exactamente igual ca o pavillón das Travesas nos anos 80. E non que Aerolíneas Federales estiveran facéndoo mal, todo o contrario: non houbo erros pola súa partes e o son estivo sempre equilibrado a partir dos necesarios axustes iniciais. Pareceume, iso sí, que estaban moi preocupados por que todo «cadrara» e quizais por iso había unha certa frialdade no grupo ou, polo menos, isa foi a sensación que a min me transmitiron.

 

 

Pero o espazo elixido para a festa, esa nave de usos múltiples da Estación Marítima, é un espazo totalmente intratable: unha nave semicircular -como a dunha igrexa románica- cunhas nervaduras de soporte que rompían e facían rebotar o son, ó tempo que a cristaleira lateral mantiña de fondo unha vibración constante. Nalgúns momentos parecía que estabamos no estaleiro Barreras escoitando os os martelazos contra a chapa de calquera barco en construción. Se un pechaba os ollos parecía que viaxara no tempo ata mediada a década dos 80 para trasladarse ó pavillón das Travesas. «¡Que máis se pode pedir!», díxome Salva Ronko, factotum do Maketón Estrella Galicia, «¡un auténtico concerto ochenteiro!»

Pese  a este desastre sonoro, a xente pasouno ben. Arredor de 500 persoas, algunhas que vivimos o nacemento, vida e desaparición da banda, outros que a descobriran grazas ó Xabarín Club e outros máis a quen, seguro, os seus pais lles cantaban no berce as cancións de Aerolíneas Federales.

Sei que eles quedaron frustrados, como moitos dos que asistimos ó concerto. E creo que todos agradeceríamos unha repetición da xogada nunhas acústicas axeitadas.

 

FOTOGRAFÍAS.- Son de Xabier Crujeiras, bo amigo e fan de AAFF, que se desprazou desde Ribeira coa súa muller para gozar do concerto.

Hoxe, 14 de decembro de 2012, cúmprense 10 anos do pasamento de Juan Dotras Pardo, aka Federico Flechini, Flechi para os amigos. Faleceu en Londres dun «infarto de miocardio», segundo os datos oficiais. Quen coñecimos a Flechi podemos facernos unha idea dos motivos que provocaron esa doenza fulminante. «Vive rápido e deixa un fermoso cadáver» puido ser o seu lema vital, pero sospeito que o seu cadáver tiña pouco de fermoso.

Non son un tanatolatra, especie moi abundante na nosa terra, e non lembaría o cabodano de Flechi se non fose «con causa xustificada». E a causa é que, hai un par de semanas, reorganizando os meus arquivos sonoros dos 80′ -algo así como 15o cintas de cassette con maquetas de non-sei-cantos grupos vigueses, galegos, españois e portugueses- atopei unhas gravacións inéditas de Aerolíneas Federales.

A cassette en cuestión contén tres temas de AAFF que nin eles mesmos lembran cando e onde foron gravados. A min dame a sensación que que se fixo nalgún ensaio no que o grupo debía de  ter a algúns amigos de público, se temos en conta os aplausos que se escoitan. «Bailo todo el día», «Gualberto» (funky version) e «No me gusta tu comida» son as cancións da cinta.

Sei que os de Aerolínea Federales tolearon bastante buscando algunha gravación do grupo coa voz de Flechi para incluir no seu album de regreso Hasta el final y más allá, pero non deron con ela. Nin remexendo nos seus trastos nin pedindo a axuda de personaxes como Jesús Ordovás, sen dúbida un dos home que debe ter a maior colección do mundo de maquetas de grupos españois desde os anos 80′, foron quen de atopar unha desas gravacións. O curioso do caso e que Silvino Díaz tivo no seu poder os meus arquivos durante máis dun ano e a cassette de marras pasoulle desapercibido.

Con permiso do grupo, deixo nesta anotación unha desas cancións, «Gualberto», na súa versión funky, como xeito de lembrar, sen tristeza, a aquela persoa e personaxe que foi Flechi. As outras dúas cancións quedan gardadas e verán a luz cando Aerolíneas Federales o mande, con sorte nun disco con novas cancións e vellas gravacións recuperadas, poque, ademais desta cinta que eu teño, aínda quedan algunhas maquetas que recuperar.

 

AA FF – GUALBERTO FUNKY

 

 

FOTOGRAFÍAS.- As dúas son de Vitín de las Heras e están incluídas no seu magnifico libro-documento Vigo. A explosión dos 80′. Na superior Flechi está subido ó escenario no II Festival Rock Cidade da Coruña, certame que gañaron Aerolíneas Federales e cuxa final se celebrou o 8 de xaneiro de 1984. A foto inferior tomouse nos camaríns do parque de Castrelos no verán do 85. Naquela ocasión, AAFF fixeran un «despedida en falso», un tanto desmoralizados porque, despois de tantos anos de traballo, non conseguiran gravar un disco. Por ese motivo quixeron facer desa «despedida» un guateque e invitaron a participar no seu concerto a todos aqueles que nalgún momento pasaran polo grupo. Na foto vemos a Nicolás Pastoriza, Silvino Díaz, Coral Alonso, Rosa Costas, Flechi e Miguel Costas. Aquela despedida de AAFF foi, como digo, «en falso» e, ó ano seguinte, gravarían o seu primeiro disco.

 

 

 

 

 

 Nº 299, decembro de 2012

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ETNO, Nº 4, Verano 2012

 

LIBROS

Vigo a 80 revolucións por minuto

Héctor Fouce*

Empezar una reseña sobre libros de música popular con la queja de que hay poca producción es casi un clásico. Pero un clásico en vías de extinción. Cada vez más, académicos, periodistas o curiosos bien informados escriben sobre lo que ellos conocen bien y la sociedad en general no tanto. Hay un campo literario en ebullición.

Llama especialmente la atención cómo en los últimos años la producción de libros sobre la movida madrileña ha sido constante. Hasta la Comunidad de Madrid se lanzó a organizar los fastos del aniversario del movimiento, produciendo un enorme catálogo bien difícil de leer pero hermoso. Era tiempo de que se empezase a saber sobre las otras movidas, y de entre ellas sin duda destacó la de Vigo. Emilio Alonso, que estuvo en primera línea desde su programa de radio A Trincheira lo cuenta, en gallego, en su libro. Si alguien duda del interés general del libro, merece la pena que sepa que lleva cinco meses entre los más vendidos en gallego, tres de esos meses en el número uno.

Que una ciudad como Vigo haya tenido no sólo la producción cultural sino la repercusión nacional que esta alcanzó es poco menos que un milagro. La Españade los ochenta seguía siendo terriblemente centralista por muchos estatutos de autonomía que se hubiesen aprobado. Las radios, las teles, los periódicos, estaban instalados en Madrid y los periodistas informaban sobre lo que pasaba a su alrededor. Pero en una mediana ciudad de provincias, acuciada por la crisis industrial, surgieron nombres que están en el panteón de la música popular española como Siniestro Total, Os Resentidos, Semen Up o Aerolíneas Federales. Y lograron ser escuchados en toda España (y parte de Portugal).

El libro de Emilio Alonso huye de heroicidades. Apela, más bien, a las casualidades. Explica la movida de Vigo como una reacción a un contexto. Por una parte, una huida hacia delante de ciertos jóvenes de una ciudad atrapada entre la grisura del postfranquismo y la negrura de las perspectivas en la reconversión naval e industrial. Por otro, los nuevos espacios de expresión de surgen para los renegados: el bar Satchmo, los festivales de Castrelos, el suplemento de diario local Pharo The BeGo o el programa de radio A Trincheira. En esos espacios, el grupúsculo de jóvenes decididos a no estarse quietos encontró un punto de unión y de intercambio y empezaron a pasar cosas. El libro de Alonso va repasando cada uno de esos lugares y eventos, tomando como punto inicial el concierto de debut de Siniestro Total en los Salesianos.  Recupera textos de la época, los combina con entrevistas actuales, aporta documentos originales. Todo en ello en una narración fluida, implicada con su objeto pero sin los excesos emocionales que tan habitua suelen ser en estos textos memorialisticos. Aquí no hay hagiografías, pero tampoco ajustes de cuentas.

Sin duda alguna, este libro viene a cubrir un hueco en el conocimiento de la música popular española. Aporta las claves para entender el milagro de Vigo y sirve de muy interesante contrapunto a los textos sobre la movida madrileña. Es, además, una excelente guía para recuperar grupos que aún hoy suenan descacharrantes, irreverentes, enérgicos. No defiende que cualquier tiempo pasado fue mejor, pero obliga al lector a preguntarse si hemos ido a mejor. ¿Alguien se imagina ahora a unos nuevos Siniestro Total sonando en la radio del coche o en la televisión con los acordes de Me pica un huevo?

 

* O musicólogo Héctor Fouce dirixe a revista ETNO,  que edita SIBE Sociedad de Etnomusicología

 

O último artigo que colguei neste blog, non hai moitos día, foi unha recensión sobre o libro que publicou na revista Madrygal (Universidade Complutense de Madrid) a filóloga rusa María Sokolova. Desde ese momento, establecín contacto con ela, vía correo electrónico, e descubrín -asombrado- que María está elaborando un traballo comparativo sobre a  música viguesa nos 80 e a que se facía en Rusia (URSS, naquelas datas) nesa década.

O asunto é algo sorprendente, tanto que, picada pola curiosidade,  a xornalista de Faro de Vigo Mar Mato  falou con María Sokolova sobre o asunto para saber máis. Este é o artigo que publicou no xornal.

 

 

Mar Mato facilitoume algunhas das fotos que lle enviou María Sokolova. Nesta mini-galería pódense ver discos dos grupos rusos Auktyon e Kino e imaxes deste último grupo.

 

              

 

        

 

 Tono Carbajo foi un deses pintores vigueses que nos ’80 «apuntaba maneras», segundo algúns, e que para outros era xa un grran artista. Como ocorreu naquel tempo con outros artistas plásticos, non tivo moitas oportunidades de mostrar a súa obra nalgunha das poucas salas que había na cidade, a non ser en mostras colectivas.

Formado en Barcelona, a onde se trasladou en 1980, na Escola Massana e na Escola de Belas Artes San Jordi, chegaría a expoñer en Arco en 1985, e pese a todo, pasaría moito tempo para  que en Vigo e en Galica se lle dese a categoría que merecía.  A súa primeira mostra individual na cidade,  na que nacera 0 19-XII-1960, realizouna na Galería Novecento en 1982, ano no que sería premiado no certame de Artistas Noveles de Vigo. Ó ano seguinte repite mostra en Novecento e no 84  nunha colectiva na Casa da Cultura.

Naqueles ’80 Tono estaba instalado en Barcelona ou en Madrid e, de cando en, vez volvía á súa cidade natal. Nalgunhas desas visitas deixaba unha pegada inesquecible como, por exemplo, a redecoración do pub El Manco ou a maquetación e deseño do nº 5 do Pharo de Bego de Faro de Vigo (4-X-1985).

Tono Carbajo era un deses tantos que, naquel tempo, se rexía pola consigna punk de «faino ti mesmo», e non agardaba a que algún galerista fose petar á súa porta pra ofrecerlle unha exposición na que mostar e vender a súa obra. Eu sempre o lembrarei cunha gran carpeta baixo o brazo na que levaba unha chea de láminas como a que se reproduce nesta anotación. Estaba realizadas con técnica mixta (lápis, pastel, acrílico…), tiñan unhas medidas aproximadas de 50×30 e Tono vendíaas ó módico prezo de 5.000 pesetas. E, ademais, daba a posibilidade de pagalas a prazos.

 

 

 

 

 

 

 

NOTA.- A fotografía e a lámina a cor que se reproducen nesta anotación apareceron no nº 1 da revista Tintimán (primavera de 1985)

 

 

 

 

Newer Posts »